Eigen vermogen in de jaarrekening: inbreng, reserves en overgedragen winst (code 10/15)
Tips
Het korte antwoord
Het eigen vermogen is wat er van de bezittingen van een bedrijf overblijft na aftrek van voorzieningen en schulden: het aandeel van de aandeelhouders op papier. In de jaarrekening is het code 10/15, het eerste blok aan de passiefzijde. Sinds de hervorming van het vennootschapsrecht in 2019 bestaat het uit vijf delen: de inbreng (10/11, in een nv kapitaal, in een bv beschikbare en onbeschikbare inbreng), herwaarderingsmeerwaarden (12), reserves (13), overgedragen winst of verlies (14) en kapitaalsubsidies (15). Deel je het eigen vermogen door het balanstotaal (10/49), dan heb je de solvabiliteitsratio van de Nationale Bank. Wegen de opgestapelde verliezen zwaarder dan de rest, dan wordt het eigen vermogen negatief. In een bv start de alarmbelprocedure zodra dat dreigt; in een nv zodra het nettoactief onder de helft van het kapitaal zakt.
Rubrieken en codes komen uit de jaarrekeningmodellen en ratiodefinities van de Nationale Bank, het Wetboek van vennootschappen en verenigingen op Justel en CBN-advies 2019/14, geraadpleegd op 1 oktober 2026. Dit is algemene informatie, geen boekhoudkundig of juridisch advies.
Waar het eigen vermogen in de jaarrekening staat
De passiefzijde van een Belgische balans heeft drie blokken: eigen vermogen (10/15), voorzieningen en uitgestelde belastingen (16) en schulden (17/49). Samen vormen ze het totaal van de passiva (10/49), dat altijd gelijk is aan het totaal van de activa (20/58). Eigen vermogen is dus geen geld op de bank: het is het deel van de balans dat de eigenaars financieren, en niet de kredietgevers of leveranciers. Hoe een Belgische balans is opgebouwd overloopt de andere blokken.
De onderdelen, code per code
Sinds de hervorming heeft de Nationale Bank aparte modellen voor vennootschappen met kapitaal (vooral de nv) en zonder kapitaal (de bv en de cv). Alleen de regels voor de inbreng verschillen.
Code | Rubriek in de jaarrekening | Wat het is | Bij wie |
|---|---|---|---|
10/11 | Inbreng | Wat de aandeelhouders hebben ingebracht | Iedereen |
10 (100, 101) | Kapitaal | Geplaatst kapitaal, min het niet-opgevraagde deel | nv, minstens 61.500 euro |
11 (1100/10, 1109/19) | Buiten kapitaal | Inbreng buiten kapitaal, zoals uitgiftepremies | nv |
110 en 111 | Beschikbaar, Onbeschikbaar | Beschikbare en onbeschikbare inbreng | bv, cv |
12 | Herwaarderingsmeerwaarden | Meerwaarden na herwaardering van vaste activa | Iedereen |
130 | Wettelijke reserve | Reserve die de wet oplegt | Alleen nv |
1311, 1312, 1313, 1319 | Onbeschikbare reserves | Statutair onbeschikbare reserves, reserves voor inkoop eigen aandelen, voor financiële steunverlening en overige | Iedereen |
132 | Belastingvrije reserves | Reserves met uitgestelde belasting | Iedereen |
133 | Beschikbare reserves | Vrij beschikbare reserves | Iedereen |
14 | Overgedragen winst (verlies) | Overgedragen winst of verlies, plus of min | Iedereen |
15 | Kapitaalsubsidies | Investeringssubsidies, die geleidelijk naar de resultatenrekening gaan | Iedereen |
19 | Voorschot aan de vennoten op de verdeling van het netto-actief | In mindering van de andere bestanddelen | Iedereen |
Bron: de micromodellen van de Nationale Bank voor kapitaalvennootschappen en kapitaalloze vennootschappen (release 2021). Het verkort en het volledig model gebruiken dezelfde hoofdcodes.
Wat de hervorming van 2019 veranderde
Het Wetboek van vennootschappen en verenigingen schafte het kapitaal van de bv af. De oprichters moeten zorgen voor een aanvangsvermogen dat toereikend is voor de geplande activiteit (artikel 5:3), onderbouwd met een financieel plan over twee jaar dat de notaris bewaart (artikel 5:4). Daarom toont een bv "inbreng", opgesplitst in beschikbaar en onbeschikbaar, en geen "kapitaal".
Voor bestaande vennootschappen gebeurde de omschakeling op 1 januari 2020. Het volstorte kapitaal en de wettelijke reserve van elke bvba werden van rechtswege omgezet in een statutair onbeschikbare eigenvermogensrekening. Volgens CBN-advies 2019/14 ging het oude kapitaal naar andere onbeschikbare inbreng (1119, onder 111) en de oude wettelijke reserve naar de statutair onbeschikbare reserves (1311). Dat bedrag blijft onbeschikbaar tot de aandeelhouders de statuten wijzigen. Een vroegere bvba toont dus meestal nog haar oude volstorte kapitaal, nu onder 111.
De nv hield haar kapitaal: minstens 61.500 euro (artikel 7:2), en een wettelijke reserve waarin elk jaar minstens een twintigste van de nettowinst gaat, tot ze een tiende van het kapitaal bereikt (artikel 7:211). Het bv-model heeft geen regel voor een wettelijke reserve. Meer over de rechtsvormen in de Belgische rechtsvormen uitgelegd, en over later extra middelen inbrengen in hoe een kapitaalverhoging werkt.
Reserves of overgedragen winst?
Allebei zijn het winsten uit het verleden die in het bedrijf blijven. Het verschil is een beslissing. Elk jaar bestemt de algemene vergadering het resultaat: de winst of het verlies van het boekjaar (9905) plus de overgedragen winst van vorig jaar (14P), plus onttrekkingen aan het eigen vermogen (791/2), min toevoegingen aan het eigen vermogen (691/2) en min de uit te keren winst (694/7). Toevoegingen gaan naar de reserves (6920 wettelijke reserve, 6921 overige reserves) of naar de inbreng (691). Wat overblijft, is de nieuwe overgedragen winst of het nieuwe overgedragen verlies (14).
Reserves zijn winst die de aandeelhouders bewust opzij zetten; overgedragen winst is het saldo dat niemand een bestemming gaf. Een verlies komt eerst in code 14 terecht, dus een negatief cijfer daar is het eerste waarschuwingssignaal in het eigen vermogen.
Eigen vermogen, solvabiliteit en dividenden
De solvabiliteitsratio van de Nationale Bank is het eigen vermogen (10/15) gedeeld door het totaal van de passiva (10/49), maal 100. De solvabiliteitsratio behandelt de vuistregels en de valkuilen. De rendabiliteit van het eigen vermogen gebruikt dezelfde noemer: de winst van het boekjaar (9904) gedeeld door het eigen vermogen, en de Nationale Bank berekent ze alleen als het eigen vermogen positief is.
Het eigen vermogen begrenst ook wat aandeelhouders mogen uitkeren. Een bv mag niets uitkeren als het nettoactief negatief is of zou worden, of onder het onbeschikbare eigen vermogen zakt (artikel 5:142), en het bestuursorgaan moet ook vaststellen dat het bedrijf zijn schulden de komende twaalf maanden kan blijven betalen (artikel 5:143). Een nv mag het nettoactief niet laten zakken onder het gestorte kapitaal plus de onbeschikbare reserves (artikel 7:212). In beide gevallen telt het niet afgeschreven deel van de herwaarderingsmeerwaarden als onbeschikbaar. Het nettoactief is de activa min voorzieningen en schulden, en min de niet afgeschreven oprichtingskosten en kosten voor onderzoek en ontwikkeling: meestal dicht bij het eigen vermogen.
Negatief eigen vermogen en de alarmbel
Negatief eigen vermogen betekent dat de opgestapelde verliezen groter zijn dan alles wat de aandeelhouders inbrachten en lieten staan: de schulden zijn boekhoudkundig groter dan de bezittingen. Dat is geen faillissement, en een dochter die door haar moederbedrijf gefinancierd wordt, kan er jaren mee leven. Maar de wet reageert. In een bv of cv moet het bestuursorgaan binnen twee maanden de algemene vergadering bijeenroepen als het nettoactief negatief dreigt te worden of negatief is geworden (artikelen 5:153 en 6:119). In een nv liggen de drempels op de helft en een vierde van het kapitaal (artikel 7:228). De alarmbelprocedure legt het bijzonder verslag en de bestuurdersaansprakelijkheid uit.
Een rekenvoorbeeld
Een fictieve bv, in 2015 opgericht als bvba met 18.550 euro volstort kapitaal en 1.855 euro wettelijke reserve, allebei omgezet in 2020. Bedragen in euro.
Code | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|
111 Onbeschikbare inbreng | 18.550 | 18.550 | 18.550 | 18.550 |
1311 Statutair onbeschikbare reserves | 1.855 | 1.855 | 1.855 | 1.855 |
133 Beschikbare reserves | 40.000 | 40.000 | 40.000 | 40.000 |
14 Overgedragen winst (verlies) | 30.000 | 45.000 | -35.000 | -80.000 |
15 Kapitaalsubsidies | 12.000 | 9.000 | 6.000 | 3.000 |
10/15 Eigen vermogen | 102.405 | 114.405 | 31.405 | -16.595 |
10/49 Totaal van de passiva | 420.000 | 450.000 | 430.000 | 400.000 |
Solvabiliteit (10/15 ÷ 10/49) | 24,4% | 25,4% | 7,3% | -4,1% |
In 2024 duwde een verlies van 80.000 euro code 14 naar min 35.000. Het eigen vermogen bleef positief met 31.405 euro, boven de 20.405 euro onbeschikbaar eigen vermogen, dus een kleine uitkering was wettelijk nog mogelijk als de liquiditeitstest slaagde. In 2025 duwde een nieuw verlies van 45.000 euro het eigen vermogen onder nul en moest het bestuur de alarmbel luiden. Een deel van het eigen vermogen in 2024 bestond uit kapitaalsubsidies, die elk jaar kleiner worden, dus de echte buffer was dunner dan hij leek. Een leverancier die de solvabiliteit van 7,3% in 2024 las, had zijn waarschuwing al.
Het eigen vermogen over meerdere jaren lezen
Zet vier jaar code 10/15 naast elkaar, kijk of code 14 negatief wordt en volg de inbreng: een verandering daar wijst op nieuw geld van de aandeelhouders of een terugbetaling. Hoe je een Belgische jaarrekening opzoekt toont waar je de neerleggingen gratis vindt.
Voor een volledige klantenlijst is dat pdf per pdf traag. In Bizzy toont het tabblad Financials van elke Belgische juridische entiteit het eigen vermogen, het kapitaal en de ingehouden winsten naast elkaar over vier neergelegde jaren, met de verandering tegenover het jaar ervoor, het balanstotaal, de schulden en de schuldratio, en de neergelegde pdf van de Nationale Bank per jaar. Een bedrijf waarvan het eigen vermogen al drie jaar krimpt, zie je zo in één rij.
Veelgestelde vragen
Wat is het eigen vermogen in een Belgische jaarrekening? Code 10/15 aan de passiefzijde: het totaal van de activa min voorzieningen en schulden.
Heeft een bv nog kapitaal? Nee. Sinds 2019 heeft een bv een inbreng, beschikbaar (110) of onbeschikbaar (111). Het volstorte kapitaal van vroegere bvba's werd op 1 januari 2020 onbeschikbaar eigen vermogen.
Wat is het verschil tussen reserves en overgedragen winst? Reserves (13) zijn winsten die de algemene vergadering opzij zette; overgedragen winst (14) is wat zonder bestemming overblijft.
Wat gebeurt er als het eigen vermogen negatief is? Een bv of cv moet de alarmbelprocedure starten en mag geen dividend uitkeren. Bij een nv gaat de alarmbel vroeger af, onder de helft van het kapitaal.
Foto: het Gruuthusemuseum in Brugge, Marc Ryckaert, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons